دستور دقت و تأمل در اين امر عجيب و عظيم داديم تا شما را از كمال قدرت و علم و حكمت خويش آگاه كنيم و بدانيد كه سير دادن نوع انسانى از مبدأ خاك و وارد كردن آنها از ارحام به دنيا و پديد آوردن انبوه جمعيتى كه كرهء زمين را پر كرده دقيق‌تر و پيچيده‌تر و بحسب ظاهر مشكل‌تر از آن است كه اجزاى اجسام هضم شده در دل خاك را گرد آوريم و دوباره همان انسان‌ها را بسازيم و در صحنهء محشر وارد كنيم هرچند ارواح آنها را در حركت و سير دنيوى در وسط راه در پيكر آنها پديد آورديم و ارواحشان را در محشر پس از گردآورى اجساد و تشكل به صورت دنيوى ، از عالم برزخ و محل ذخيرهء ارواح بدانها لاحق نماييم . [ دليل بر حقانيت خدا و قيامت ] وَنُقِرُّ فِى الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمّىً يعنى : در مراحل سير نطفه در ارحام آنچه را بخواهيم از مبدأ انسانى در رحم‌ها تا مدت معينى ثابت مىداريم ( يعنى تا زمانى كه براى حمل جنين انسانى مقرر شده - كه از شش ماه تا يك‌سال است - براى تكامل قوا نگه مىداريم تا جنين تام شود و صلاحيت تولد يابد و آنچه را نخواهيم به عوارض مختلف ساقط مىكنيم ) . ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّى وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِن بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً يعنى : پس از پيمودن مراحل سير رحم و رسيدن به حال جنين زنده و آمادهء خروج ، شما را در حالى كه طفل خردسال‌ايد از تنگناى رحم به فراخناى اين گيتى بيرون مىآوريم ، سپس شما را مهلت مىدهيم تا به حال رشد و كمال نيروهاى جسمى و روانى برسيد ، و از شما برخى در دنيا قبض روح مىشود يعنى پيش از آن كه مدت عمر عادى را بگذراند ، و برخى به ارذل عمر يعنى پست‌ترين و پايين‌ترين حال از نظر قواى جسمى و روحى بازگردانده مىشوند چنان‌كه فرموده : وَمَن نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِىالْخَلْقِ [ يس ، 68 ] تا عاقبت حالش آن شود كه پس از علم و دانش هر چند فراوان ذهنش خالى شود و چيزى را نداند . وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ يعنى : و اين زمين را مىبينى كه در فصل زمستان و ايام خشكى و بىآبى ، افسرده و